1.4.         Bezetters en de media

Maoist three fases of Guerrilla: Fase 1: Earn population’s support by distributing propaganda and attacking organs of government.

Mao Zedong[i]

________________________

België kende van bij de oprichting een vrije pers. De grondwet van 7 februari 1831 stelt duidelijk “De drukpers is vrij; de censuur kan nooit ingesteld worden; geen borgstelling kan worden geëist van de schrijvers, uitgevers of drukkers”. Dit creëerde een ideale voedingsbodem voor een politieke opiniepers.[ii]

In de beide wereldoorlogen werden de media gecensureerd. De criteria die de censoren hanteerden verschilden weliswaar van stad tot stad.[iii] Enkele kranten sloten toch de deuren omdat ze het onmogelijk vonden te fungeren onder de opgelegde censuur. In de 2^de wereldoorlog was er zelfs een actieve propagandapolitiek.[iv] Een van de belangrijkste uitgangspunten van J. Goebels, Minister van Propaganda en belast met de controle van de media, was de zogenaamde “Gleichschaltung”, wat zoveel betekent als ‘consonantie, gelijkluidendheid’. Alle media moesten via een strak censuursysteem dezelfde ideeën en dezelfde nationalistische thema’s eensgezind overal verspreiden.[v] Propaganda en nieuwsvoorziening hadden niets met de waarheid te maken. Of, in de woorden van Goebels: “Alles is toegestaan wat tot succes kan leiden; alleen het succes beslist over de waarde van de propaganda.”[vi]

Hier dient opgemerkt te worden dat het succes van de propaganda context gevoelig is. De Nazi propaganda steunde op en hergebruikte oude racistische propaganda, waaronder het “Protocols of the Elders of Zion”, nieuwe wetenschappelijke ontwikkelingen inzake onder meer frenologie en de volkenkunde zoals geïllustreerd door Bernazik[vii], een toeloop van Russische Joden die de pogroms ontvluchtten en zich in Duitsland settelden[1] en de economische crisis van de jaren 1930.

Alleen het succes is van belang. Of iets succesvol is hangt in de eerste plaats af wat je wilt bereiken.

De moderne media zijn ondertussen ver van de Duitse propagandamachine verwijderd. Het doel is niet langer een (nationalistisch) politiek thema verspreiden (push effect), maar verkopen[2]. Maar verkopen gaat nu eenmaal eenvoudiger als je weet waar het publiek naar vraagt (pull effect). De naoorlogse periode wordt dan ook gekenmerkt door kijk en luister onderzoek. Media ten dienste van de mensen.